Vrouwenmars, Groningen-Grijpskerk

Vanmorgen namen we de trein op hetzelfde tijdstip als gisteren. Dat betekende wel dat we net iets te laat in Groningen zouden zijn, maar er ging niet eerder een trein, dus we hadden geen andere optie. Er zaten meer wandelaars in deze trein dus we waren niet de enige twee die iets later waren.

Toen we, in de regen, aankwamen bij het voormalige Huis van Bewaring, had Rixt al gesproken en was René Paas, Comissaris van de Koning in Groningen aan het woord. Wij melden ons al fluisterend nog aan en we kwamen deze keer in de eerste startgroep terecht. Toen alles weer geregeld was, was René Paas zo ongeveer klaar met zijn rede. Vandaag vertelde Hilde Sennema over haar oud-tante Riek Sennema en daarna konden de namen weer voorgelezen worden. Voor de laatste keer luisterden we naar de 116 (of eigenlijk 115, van een vrouw is de naam nooit achterhaald) namen.

Ondertussen was het droog geworden, zodat Hilly en ik besloten om verder geen regenkleding aan te doen. De weersvoorspelling gaf wat tegenstrijdige berichten af en we besloten om uit te gaan van de positiefste, dat we het verder droog zouden houden. 

Vanaf het voormalige Huis van Bewaring ging het richting het centrum van de stad, maar voor we daar waren kwamen we langs het Joods Monument, een prachtige beeldengroep en zeer passend bij deze drie dagen, hoewel de 116 vrouwen in wiens voetsporen wij lopen politieke gevangenen waren.

Vandaag liepen we ook weer 5 kilometer als groep voor we op ons eigen tempo en op onze eigen manier verder mochten. Helaas liepen er vandaag in onze groep wandelaars vooraan die, hoogstwaarschijnlijk onbewust, het tempo opvoerden, waardoor niet iedereen het tempo kon bijhouden. Ondanks meerdere pogingen om het tempo te temperen viel de groep toch langzaam uiteen. 

Na zo'n 5 kilometer kwamen we bij Baxbier, nog een beetje te vroeg voor een biertje, maar gelukkig stonden de koffie en de thee al klaar voor ons. Nadat de grootste meute was voorzien van een bakkie, keerde de rust een beetje terug en kon het koor dat al op ons stond te wachten hun optreden verzorgen. Ze zouden twee liederen zingen die zij vonden passen bij de Vrouwenmars.

Toen we weer buiten waren, stonden er op straat twee jonge dames die een gedicht declameerden, in canon, de een als een echo van de ander. Prachtig deden ze dat. Helaas heb ik daar geen opnamen van en ik weet ook niet welk gedicht het was, al ga ik nog wel proberen om dat te achterhalen.

Via een woonwijk en een park verlieten we Groningen om op de Friesestraatweg uit te komen. Hier liepen we het lange tijd over het fietspad naast de doorgaande weg. Toch vlogen de kilometers onder onze voeten door, want Hilly en ik raakten in gesprek met een nabestaande, de peettante van deze vrouw was een van de vrouwen die de Vrouwenmars had gelopen. Zij liep ook alle drie de dagen met het nummer van van haar peettante, nummer 108. We raakten in gesprek over wat zij wist, weinig, over hoe jammer haar moeder het vond dat zij deze tocht niet meer kon lopen en over de archieven van Kamp Westerbork en het Oorlogs- en Verzetscentrum Groningen waar zij samen met haar moeder op zoek wilde gaan naar informatie over haar peettante.  

We waren zo druk in gesprek dat we al halverwege het viaduct bij Nieuwklap waren toen we erachter kwamen dat we 't Hooihuis, een overnachtingsplek van de vrouwen hadden gemist. Overigens is 't Hooihuis niet alleen noemenswaardig vanwege de overnachting van de vrouwen daar. Nu hadden we niet het idee om dan maar weer terug te gaan, maar we vonden het wel jammer.

We bereikten Aduard en daar trof onze medewandelaarster haar vriend, die op de fiets een route in de omgeving aflegde, met de zekerheid dat hij haar zou treffen. Wij kunnen bevestigen dat dat is gelukt. In Aduard waren ook nog een aantal bezienswaardigheden, sommige gelieerd aan de Vrouwenmars, andere niet en niet onbelangrijk, in Multifunctioneel Centrum De Meeden was er een rust voor ons. Er was een tentoonstelling ingericht, maar eerst gingen we voor een zitplaats en een kop soep. We konden kiezen uit mosterdsoep of tomatensoep, het werd mosterdsoep en man wat was die soep lekker....

Nadat we de soep op hadden, wilden we de tentoonstelling bekijken, maar het was daar op dat moment zo druk, dat we het bij een toiletbezoek hielden en besloten om vervolgens onze weg maar weer te vervolgen. Vanuit het MFC was het twee keer struikelen naar een fietspad langs het Van Starkenborgkanaal en dat fietspad en dat kanaal bleven we kilometers lang volgen tot we in Noordhorn kwamen bij de Riek Sennemabrug, ja deze brug is genoemd naar verzetsvrouw en 'deelnemer' aan de Vrouwenmars Riek Sennema. Het is een zogenaamde tafelbrug die verticaal op en neer beweegt.

Aan de overkant van de brug besloten we om even op een bankje te gaan zitten. Er was zoveel te zien rondom deze brug, dat we even de tijd namen om dat te bekijken. En OK, ook het been van Hilly wilde even rust. Toen wij opstonden om weer verder te gaan, kwamen we twee mede-wandelaarsters aan die zo blij waren dat wij opstonden, ze hadden al ver voordat ze brug overstaken afgesproken dat als het bankje vrij zou zijn, zij daar zouden gaan zitten. Nou, dat lukte dus.

We liepen verder door Noordhorn, waar bij bijna elke woning de vlag uithing. Wij gingen er vanuit dat dat was om de bevrijding van Noordhorn te vieren, maar dat bleek niet waar te zijn. Net voor we Noordhorn verlieten, was er een drukte van belang bij een woning. Er stonden mensen langs de weg appels uit te delen, onder een overkapping stonden stoelen en tafels om even te zitten en op mijn vraag of ik gebruik mocht maken van het toilet werd ook bevestigend geantwoord.

Terwijl ik naar het toilet ging, vroeg Hilly waarom dit alles zo geregeld was. Het bleek dat de buurtvereniging had geregeld dat er appels werden uitgedeeld, dat speciaal voor ons de vlaggen waren uitgehangen en dat de bewoners van dit huis, omdat zij die overkapping hadden, waren gevraagd om hun tuin ter beschikking te stellen. Fantastisch toch dat dat voor ons geregeld was.

Vanuit Noordhorn gingen we op pad naar Niezijl. Ook nu weer simpelweg rechtdoor langs de Rijksstraatweg. Tja, deze tocht is nu eenmaal niet uitgezet om langs mooie plekken te lopen, het was in 1945 ook een kwestie van de kortste route naar het volgende punt.

Ook na Niezijl ging het verder langs de Rijksstraatweg. Ik kon mij nog herinneren dat we in 2022 hier de wind pal tegen hadden en hoewel het nu wel wat waaide, was het niet te vergelijken met de omstandigheden toen. Toch waren we blij dat we de Rijksstraatweg achter ons mochten laten en dat we Grijpskerk, het eindpunt van vandaag bereikten.

Ook in Grijpskerk hingen de vlaggen voor ons uit. In de Dorpskerk werden we groots ontvangen met muziek en oranjebitter, ook waren er enkele voorwerpen en foto's tentoongesteld. We raakten in gesprek met twee echtparen die even verderop in de straat woonden en na een eerste oranjebitter kregen we ook nog een tweede in de hand gedrukt. Het werd steeds drukker in de kerk, het bleek dat net het laatste beeld uit de serie van vijf was onthuld en de mensen die daarbij aanwezig waren geweest, kwamen weer terug in de kerk. een van die mensen was de vrouw waarmee we vrijdag op de terugweg in de bus hadden gezeten. Ze herkende ons direct en ze wist ons te vertellen dat we behoorlijk bruin geworden waren de afgelopen dagen. 

Hoewel de finish in MFC De Nieuwe Wierde via een binnendoorpaadje slechts enkele tientallen meters van de kerk was verwijderd, maakten we toch nog even een ommetje. We wilden natuurlijk het laatste beeld nog zien, zeker omdat we na het tweede beeld ook het vierde beeld, aan de zijkant van het Huis van Bewaring in Groningen, ook hadden gemist. Van dat ommetje hadden we absoluut geen spijt, wat een prachtig beeld. Voor dit beeld heeft Fien Steinebach model gestaan, haar overgrootmoeder Nonny van Doorn-van de Bosch, liep mee met de Vrouwenmars.

In het MFC kregen we een buff met daarop de route van de Vrouwenmars, een prachtig aandenken aan deze bijzondere dagen. Om de inwendige mens te verzorgen waren er Zweedse balletjes en koffie of thee. We genoten van de het aangebodene en van de mensen die we hier (weer) troffen. Na verloop van tijd gingen we richting station om eerst naar Groningen en daarna naar Beilen te reizen.

In de trein van Grijpskerk naar Groningen was het behoorlijk druk. Ik kwam terecht op een plekje in een vierzit aan de linkerkant en Hilly zat schuin tegenover mij in een vierzit aan de rechterkant. De mevrouw tegenover mij keek mij aan en ik dacht, ze komt me bekend voor, maar ja, dat gebeurt wel vaker zonder dat je weet waarom en vooral ook zonder dat je die persoon ook echt al eens eerder hebt gezien.

Deze mevrouw herkende ons natuurlijk wel als wandelaars en ze vroeg waar we gewandeld hadden. Ik vertelde dat we de Vrouwenmars hadden gelopen en ze wist direct te vertellen dat dit eerder al eens was georganiseerd door de Tocht om de Noord. wat bleek, zij was bij de eerste editie in 2021 een van de verhaalvertellers. Toen ze dat zei, ging er bij mij direct een luikje open. Ik zei: "U had toen een stuk tekst over het stelen van dekens van elkaar!" Stomverbaasd keek deze mevrouw mij aan, ik had gelijk. Zij was dat stukje alweer vergeten, zoveel verhalen en uitvoeringen daarna gedaan, maar door mijn herinnering, kwamen bij haar ook herinneringen weer boven. Onvoorstelbaar toch????

In Groningen namen we weer afscheid en vervolgens reisden Hilly en ik door naar Beilen. Bij Hilly en Piet thuis pakte in mijn spullen en gooide ik ze, liefdevol, in de auto. We namen afscheid, ik bedankte ze met wat lekkers en reed vervolgens naar huis. Vol van de bijzondere ervaring, vol herinneringen en dankbaar dat Manlief eropaan had gedrongen dat ik dit moest doen. Het was inderdaad precies wat ik nodig had, even een paar dagen met compleet andere dingen bezig zijn, dan mijzelf, Manlief, kinderen, ziekte, huishouden en werk....

En mocht je meer willen weten over de Vrouwenmars, dan kan ik onderstaande boeken van harte aanbevelen. Het boek 'Nonny' is niet zozeer gericht op de historische feiten, maar meer op de gevolgen voor latere generaties, het boek Vrouwenmars 1945 geeft feiten en belevingen over de periode tijdens de oorlog en daarna.

Het lopen van de Vrouwenmars wordt voortgezet, dus mocht je een keer mee willen tijdens een eendaagse of meerdaagse tocht ter herinnering aan de originele Vrouwenmars, hou dan de site in de gaten.

Vrouwenmars, Assen-Groningen

Vanmorgen ging de wekker alweer een stuk later dan gister, ik was tenslotte al in Beilen en de reis naar Assen nam dus veel minder tijd in beslag dan wanneer ik vanuit huis zou zijn vertrokken. Deze morgen werden we niet weggebracht door Piet, maar namen we zelf de auto naar station Beilen om daar de trein naar Assen te nemen.

We waren mooi op tijd weer in het Drents Museum, waar ook vanmorgen weer een officiële opening was. Ook deze morgen opende Rixt van Gosliga de dag, gevolgd door Jetta Klijnsma, Commissaris van de Koning in Drenthe, en ook deze ochtend een nabestaande die een indringend verhaal vertelde, deze keer over Gezina Jakma-Lieferink uit Zwolle, en als afsluiting het voorlezen van de namen van de 116 vrouwen.

Vandaag mochten Hilly en ik vertrekken in startgroep twee. Ook vandaag liepen we de eerste 5 kilometer weer als groep. Na die 5 kilometer kwamen we bij een verhaalverteller. Tot onze grote verbazing waren er een aantal deelnemers die mopperden over al dat gedoe, ze wilden gewoon wandelen. Prima natuurlijk, maar deze Vrouwenmars is natuurlijk niet opgezet om gewoon te wandelen. Nou ja, wij namen even de tijd om te luisteren....

Na dit verhaal gingen we verder richting Vries, hier was een rustpost voor ons, maar dan hadden we nog wel een flink stuk te gaan. We liepen een stuk langs het Noord-Willemskanaal voor we het water overstaken. Vanaf dit punt liepen we op de vlakte. Gelukkig maar, want nu voelden we nog wat wind, het begon namelijk best warm te worden. Toen we een stukje bos zagen, waren we dan ook blij dat we daar waren. Overigens niet alleen vanwege de schaduw, ook omdat we allebei hoge nood hadden, het werd dus een groen toilet.

We bevonden ons langzamerhand weer wat meer in de achterhoed, maar dat vinden we geen probleem. Als je dan bij een rustpost aankomt is er over het algemeen alweer voldoende zitplaats en het is ook minder druk bij de uitgiftepost en de toiletten. 

Uiteindelijk waren we toch wel blij dat we na 12 km de rustlocatie in Vries bereikten. Even de voeten en de benen ontlasten.

Na de rust liepen we langs het derde beeld uit de reeks Vrouwenmarsbeelden, de tweede die in de tuin van het Drents Museum in Assen staat, hebben we helaas gemist. Ook nu was het even goed kijken waar het beeld te vinden was, maar gelukkig kregen we goede aanwijzingen van een voorbijganger.

Ook vanuit het Vries ging het weer verder langs het water, nu op weg naar Eelde. Het tempo raakte er een beetje uit omdat de temperatuur nu toch flink begin op te lopen. We waren natuurlijk blij met het mooie weer, maar het was wel weer even wennen deze warmte. Na kilometers langs eerste de ene en daarna de andere kant van het water kwamen we in Eelde. We besloten om op een bankje bij een tankstation neer te strijken en we trakteerden onszelf op een flesje cola, man wat kan dat dan lekker zijn.

Met hernieuwde energie gingen we verder, op naar Haren. Hier wachtte ons nog een rustpost in een kerkje en in de routebeschrijving stond dat we daar ook een traktatie zouden krijgen, dat geeft de burger wandelaar moed. Toen we langs een bankje liepen waar twee wielrenners een appeltje zaten te eten, vroegen ze ons of er een bijzondere reden was waarom we hier liepen, ze vonden dat er toch wel heel veel wandelaars waren, zoveel dat het niet te verklaren was door het Pieterpad, waar wij een stukje synchroon aan liepen. Dat hadden ze goed gezien. Na een korte uitleg liepen we weer verder, nog steeds onderweg naar Haren.

Ik vond het wel apart dat Manlief nu al weken van maandag tot en met vrijdag in Haren zit en ik thuis en dat ik nu op deze zaterdag in Haren was en Manlief thuis. Ik moet ook zeggen dat ik in eerste instantie niet wilde deelnemen aan de Vrouwenmars, omdat we elkaar dan niet zouden zien dit weekend, maar Manlief drong erop aan/dwong mij om toch te gaan. Verstandig van hem, want ik zat er even helemaal doorheen en het even met iets heel anders bezig zijn dan de thuissituatie gaf mij inderdaad ruimte in mijn hoofd. Daarbij helpt het dat Hilly goed kan luisteren en dat ze mij af en toe ook even een spiegel kan voorhouden. Heel fijn dus dat Manlief mij zo goed kent dat hij weet dat ik dit nu heel hard nodig heb.

Eenmaal in Haren bij het kerkje kregen we een heerlijk stuk zelfgemaakte koek met appel en rozijnen en havermout en ...... Ik weet het niet precies, maar hij was heerlijk. En in het kerkje was het heerlijk koel, zodat we ook even een beetje konden afkoelen van de warmte buiten. Nadat we waren afgekoeld, hadden gegeten en gedronken en we naar het toilet waren geweest, begonnen we aan de laatste loodjes, nog v4 kilometer naar het voormalige Huis van Bewaring in Groningen.

Haren is een langgerekt dorp en gaat naadloos over in Groningen. Aan de bebouwing is niet te merken dat je Groningen binnenloopt, maar gelukkig staat er wel een plaatsnaambord, we zijn dus in de finishplaats van vandaag.

Ook de laatste kilometers weten we te overbruggen en we zijn blij als we bij het Huis van Bewaring aankomen. Daar wacht een heerlijk bordje pasta op ons en terwijl we die eten, praten we met mede-wandelaars over de dag. We zijn het er allemaal over eens dat het wel weer even wennen is aan de warmte, maar dat het ook wel weer een bijzondere dag was.

Voor we naar het station gaan, melden we bij de organisatie dat we morgen iets later dan de officiële aanmeldingstijd aanwezig zullen zijn, de eerste trein kan er niet eerder zijn. Gelukkig is dat geen probleem, zeker niet omdat we wel op tijd zullen zijn voor het lezen van de 116 namen en het startmoment.

Op weg naar het station zie ik dat ik mijn horloge op een bijzonder moment heb stilgezet, namelijk toen we 5 uur, 55 minuten en 55 seconden gelopen hadden. Overigens is ook te zien dat het tempo vandaag niet zo hoog lag, dat verbaasde ons niet, gezien de temperatuur.

Weer terug in Beilen had Piet een bord met heerlijke couscous voor ons klaar staan. We gingen dus eerst eten en daarna douchen.  Na het eten had Piet ook nog gezorgd voor een heerlijk ijsje als toetje, wat een verwennerij weer.

Hilly en ik gingen redelijk op tijd naar bed, morgen wacht ons nog een etappe van de Vrouwenmars.